Philosophy

Magisch geluid: hoe?

Alleen afgaan op verkopers en recensies, het samenvoegen van 'best buys' leidt zelden tot een magisch geluid, zelfs niet met een dikke beurs, het is meer een kwestie van heel veel luisteren, experimenteren, ervaringen uitwisselen, zoeken naar de beste combinatie en plaatsing voor je kamer, en vooral: naar jouw persoonlijke smaak. Een groot budget is geen vereiste, betaalbare apparatuur (zonder franje en gericht op maximale geluidskwaliteit voor het geld) in een perfecte combinatie en opstelling kan heel wat 'high-end' systemen verslaan. Veel goede high-end ontwerpen gaan uit van een minimalistische benadering om de maximum kwaliteit te bereiken (ze laten het oorspronkelijke muzieksignaal meer onaangetast) en hoeven niet veel te kosten (over het algemeen, er zijn uitzonderingen waarbij zowel ontwikkelings- als materiaalkosten extreem hoog zijn), maar helaas is de trend dat je betaalt voor het resultaat, niet voor het materiaal (net als bij kunst).

Bij veel high-end apparatuur ligt de nadruk meer op analytische details dan op een overtuigend totaalbeeld en het correct weergeven van de natuurlijke warmte en sfeer van een opname. Veel audiofielen zetten vaker een goede opname op om van hun apparatuur te kunnen genieten (of om te analyseren) want de muziek die ze het liefste horen klinkt niet (en klinkt soms lekkerder op goedkope apparatuur). Een voorversterker waarbij je het geluid naar smaak kunt regelen zou ideaal zijn. Er is wel studioapparatuur waar dit op zit (warmte, harmonischen toevoegen, bas strakker maken, e.d.), maar in de high-end is dit niet gebruikelijk. Zelfs een toonregeling ontbreekt op vrijwel alle apparatuur, in dienst voor het maximum aan kwaliteit. Helaas doet dit vaak meer kwaad dan goed, de tonale balans in veel systemen klopt niet, bovendien is dit sterk afhankelijk van de opname en je kamer (opstelling speakers en akoestische interacties). Het is absurd om elke keer met je speakers te gaan schuiven om de natuurlijke balans te vinden van een bepaalde opname. Verreweg de meeste (transistor)versterkers tasten het oorspronkelijke signaal zodanig aan dat ze juist een regeling kunnen gebruiken om het gebrek in natuurlijke warmte te maskeren. Alleen bij een echt goed systeem gaat dit ten koste van de kwaliteit.

Maar hoe bereik je nu een magisch geluid?

Coherentie

Een eenzijdige analytische benadering is niet genoeg, er zijn speakers die alle afzonderlijke tonen bijna perfect weergeven, en waarbij de muziek toch niet levensecht klinkt. Veel belangrijker dan dat tonen afzonderlijk goed weergegeven worden is coherentie, homogeniteit, het geheel moet samenhangend klinken, pas dan kunnen instrumenten en stemmen als echt, tastbaar overkomen. De harmonische samenhang tussen grondtoon en boventonen moet intact blijven. Coherentie houdt voor veel speakerontwerpers in dat de overgangen tussen de units tonaal onhoorbaar zijn, maar belangrijker en moeilijker realiseerbaar is het minimaliseren van tijds-/faseverschillen over het bereik van de speaker, helaas streven niet alle ontwerpers dit na, belangrijker voor hun omzet is dat een speaker indrukwekkend klinkt op het eerste gehoor.

Een coherent geluid is te herkennen aan rust en zuiverheid, een harmonische klank, je hebt het gevoel dat alles klopt, het geluid uit de verschillende units vloeit perfect samen tot het geluid van instrumenten en stemmen, daaruit kan een magisch geluidsbeeld ontstaan, de illusie dat het echt is, vergeten dat je naar apparatuur luistert, opgaan in de muziek. Uit coherentie volgt automatisch muzikaliteit en een goede soundstaging (geluidsbeeld, diepte, plaatsing).

Natuurlijkheid

Een systeem moet alle natuurlijke klankkleuren van instrumenten en stemmen kunnen weergeven, dit bereik je niet alleen met een strak frequentieverloop. Veel sets klinken als "apparatuur", er zit een soort elektronische glans over het geluid. CD-spelers klinken 'digitaal' en veel speakers klinken als speakers, de klankkleuren zijn wat mat, grijs in vergelijking met live geluid. Een manier om dit te verbloemen is d.m.v. buizen, een buizenversterker kan harmonischen toevoegen en scherpe kantjes afronden waardoor het wat warmer klinkt. Toch hebben de allerbeste versterkers (zowel buizen als transistor) deze eigenschappen niet, zij laten alle natuurlijke klankkleuren van instrumenten en stemmen onaangetast. Het is in principe beter de versterking neutraal te laten en een bron en speakers te zoeken die in staat zijn alle natuurlijke warmte en klankkleuren weer te geven, die zijn helaas zeldzaam. Speakers die dan ook nog perfect zijn in alle overige eigenschappen hebben we nog nooit gehoord, dus wordt het ook een kwestie van smaak. Alhoewel het niet de ideale oplossing is, zijn veel (high-end) systemen beter af met een niet neutrale versterking om tekortkomingen te maskeren, maar het beste is een systeem die de originele opname volledig onaangetast laat, de muziek zal dan nog meer tot 'leven' komen.

Dynamiek

Veel grote high-end speakers hebben erg dure, krachtige versterking nodig om zo levendig te kunnen klinken als een gemiddelde budgetspeaker, zonder zware versterking klinken ze doods. Goedkoper is het om een set samen te stellen met makkelijk aan te sturen speakers (een hoge gevoeligheid is minder belangrijker dan een vlak impedantieverloop). De beste lichte versterkers halen bovendien een hoger niveau dan de dure krachtpatsers, er zitten minder noodzakelijke componenten in de signaalweg en de signaalweg is veel korter, ze laten het oorspronkelijke muzieksignaal meer onaangetast wat resulteert in een mooier, zuiverder, echter en levendiger (dynamischer) geluid. Grote versterkers met zware voedingen staan bekend om "slam" en autoriteit. "Slam" is de kracht, dynamiek van de bas, zo'n versterker "pompt" veel energie in de bas, dat hoor je. Maar het is relatief trage energie, de mega-grote condensatoren in hun zware voedingen kunnen wel grote stroompieken opvangen (moeilijke speakers) maar missen de snelheid om het muzieksignaal 100% te volgen. Een snelle, lichte versterker kan dit wel, in combinatie met speakers die hij goed kan aansturen zal hij ze makkelijk in dynamiek overtreffen, hij is een stuk 'leniger', door de snelheid krijgt de bas impact (het knalt er meer uit in plaats van een constant aanwezige, trage bas). Er wordt vaak gezegd dat de zware versterkers minder enthousiast klinken.

Autoriteit is de controle en het gemak waarmee het geluid geleverd wordt, het is belangrijk dat een versterker controle heeft over een speaker, vooral bij buizen gaat dit nogal eens verkeerd, het geluid wordt dan rommelig bij drukkere passages/muziek. Veel moderne speakers zijn makkelijk aan te sturen, een relatief lichte versterker met goede voeding heeft al volledige controle (het klinkt van nature al "gemakkelijk" en "vanzelfsprekend"), aan een zwaardere versterker kleven dan alleen maar nadelen (zie boven). Een goede, snelle voeding is erg belangrijk, een 10W versterker met een goede voeding kan stukken krachtiger klinken dan een gewone 100W versterker.